Soms krijg je als recensent een boek voor je neus dat direct weerzin oproept. Gelukkig gebeurt dat niet zo veel, maar bij Naakte Feiten van Peter Blok is het raak: zowel het onderwerp, de manier waarop het is vastgelegd als de begeleidende teksten resulteren in een gevoel van grote droevenis.

Zone 030 is een aardig boekje over de bewoners van ’t Goylaan in Utrecht en de Utrechter Straße in Berlijn. Nette interviews, keurige foto’s. Maar de aanleiding tot dit boek en daarmee de noodzakelijkheid ontgaat mij.

De voormalige Sovjetunie spreekt tot de verbeelding. Na de instorting van het Sovjet-imperium trok menig fotograaf in oostelijke richting om dit gebied vast te leggen. Dat resulteerde in andere foto’s dan de legendarische beelden die Henri-Cartier Bresson of William Klein vastlegden in de tijd dat de Sovjet-Unie nog leek te wedijveren met het Westen.

De medewerkers van twee fotomusea gingen op zoek naar de essentie van de modernste Nederlandse fotografie. Het Foam presenteert een handzaam overzicht met werk van ‘een nieuwe generatie fotografen’. Het Nederlands Fotomuseum toont een groot aantal series waarin sprake zou zijn van ‘een nieuwe mentaliteit’.

Sterke punten in de fotografie van Kim Bouvy (1974) zijn: Impressionistisch aandoende sferische invloeden op de stedelijke omgeving. Onconventionele kadreringen, waardoor de beelden iets en-passants en schurends krijgen. Haar ‘jonge hond’ neiging om zich niet te richten naar dominante stromingen in de hedendaagse (Nederlandse?) fotografie, gekenmerkt door enscenering, functionaliteit(kunst?) en verzameldrift.

Vier vrouwen kijken je aan. Eén ervan is je liefde, de anderen haar zusters. Wanneer je ze tegen je hebt ben je in de hel, wanneer ze van je houden in de hemel. Als ze je negeren besta je niet. Zet ze op de foto, het beste in de zomer, elk jaar opnieuw.

Robert Frank maakte in 1972 het sterk autobiografische The Lines of My Hands. Een overzichtswerk dat als fotoboek een zekere kwaliteit met zich meedroeg. Doorgaans beperkt de invalshoek van samenstellers zich echter tot een chronologisch overzicht van foto’s voorzien van een onderschrift met als gevolg dat de status van een veredeld portfolio nauwelijks wordt ontstegen. Het met talloze teksten doorspekte retrospectief In History (2008) waarin fotografe Susan Meiselas haar imposante oeuvre vanuit theoretische over documentaire fotografie beschouwt, is een voorbeeld van een andere geslaagde uitzondering. Hoewel minder theoretisch hoort Black Passport van de Amerikaanse fotograaf Stanley Greene (1949) enigszins thuis bij dit soort introspectieve fotoboeken waarin een omvangrijk oeuvre is opgenomen, maar dat de eenvoud van de gemiddelde monografie overstijgt. In het geval van Greene wordt dat oeuvre niet zozeer geplaatst in het discours van de documentaire fotografie, maar vormt zijn eigen leven de basis, wat een opvallend introspectief boek oplevert.

 

Vorig jaar fotografeerde Carel van Hees voor het LMC Voortgezet Onderwijs in Rotterdam en omstreken een schooldag. Het is een fictieve dag, want Van Hees bezocht een groot aantal verschillende scholen. De bundeling van die foto’s, de publicatie Kapitaal is vooral een sfeerbeeld van de huidige praktijk in het middelbaar onderwijs.

De expositie Birne Helene in het Haags Gemeentemuseum is voorbij, maar het gelijknamige boek met de wonderlijke stillevens van Holger Niehaus is nog beschikbaar.