Het lijkt er al verscheidene jaren op dat opeenvolgende Juries van de World Press Photo pogingen doen om andere wegen aan te geven waarin de nieuwsfotografie zich zou kunnen ontwikkelen. Die nieuwe weg schijnt heel voorzichtig te zijn ingezet met de winnaar van 2000, daarna die van 2007, in mindere mate die van 2002 en 2006. De huidige foto van Anthony Suau is wat dit betreft een voorlopig hoogtepunt.

Gezien het belang en de internationale bekendheid van dit instituut kan zij in die ontwikkeling een gezaghebbende toon te laten horen. Natuurlijk ook uit eigenbelang - steeds terugkerende stereotype beelden die voortdurend het fotografische nieuwsbeeld bepalen zouden er toe kunnen bijdragen dat de interesse voor dit fenomeen World Press Photo afneemt. Hoewel overal ter wereld de vreselijkste dingen blijven gebeuren kan met niet blijvend volstaan met moeders die huilen om de ramp hun kroost overkomen. Het eenzijdige ‘kijk hoe erg’ (in een mooi jasje) is niet meer voldoende. Het zoeken naar nieuwe vormen van beeldtaal is daarom een essentieel onderdeel, niet alleen van de journalistieke fotografie zelf maar ook van het functioneren van WPP. Er moeten andere invalshoeken worden gevonden, naar andere visies gezocht, dan wel verdieping plaatsvinden. Het verrassingselement hoort expliciet tot het fotografische nieuwsgenre.

Met de dit jaar gekozen foto worden twee signalen afgegeven. Een bewustwording van het feit dat de hedendaagse wereld een zo complex gebeuren geworden is dat ze vaak niet meer eenduidig is, afbeeldingen daarom slechts een fractie verbeelden van wat er feitelijk aan de hand is, en de daarmee samenhangende terugkeer naar een duidelijker politiek engagement. Al blijven we er in de fotografische wereld natuurlijk naar zoeken, om echt te weten wat ergens aan de hand is lijkt het in toenemende mate ontoereikend om de complexiteit ervan nog in één enkel beeld te vangen. Veel dingen lijken doodeenvoudig niet meer op wat ze zijn, zien er soms zelfs geheel anders uit. (En, zoals ik op straat merk, ook de angst voor wat een beeld ‘zou kunnen betekenen’ neemt daarmee toe.) Een bijbehorende tekst, die uitlegt geeft over de omstandigheden, de context waarin die foto werd gemaakt, wordt dan al snel onoverkomelijk.
Natuurlijk lopen we daarbij het gevaar van falsificatie, een context niet overeenkomstig een waarheid wordt vermeld. Maar bestond dat gevaar voorheen niet? Wanneer we niet de plaatselijke herkenningspunten in ogenschouw nemen en bijbehorende informatie afwezig is, zouden ook veel van de oudere WPP winnaars vrij inwisselbaar zijn.

De taak van de nieuwsfotografie is het onomwonden vastleggen van wat er zich in de wereld afspeelt, dit het liefst  in een in principe zo objectief mogelijk standpunt. Zo heeft de WPP haar ook meestal benaderd. Door in deze steeds gecompliceerdere wereld een keuze te maken voor één enkel facet van een gebeurtenis, ontstaat natuurlijk automatisch een herkenbaarder ge-engageerde lading. Je zou kunnen tegenwerpen dat politieke stellingname, in elk geval sociale stellingname van de WPP, altijd een kant van haar bestaan is geweest. Maar hoewel de meeste World Press winnaars wel een meer of mindere sociale ge-engageerdheid bezaten, zijn beelden als die van Eddie Adams uit 1968 en Nick Cong Huynh uit 1972 archetypische beelden van de gruwelijkheden van oorlogen in het algemeen, een politieke stellingname daarin slechts van ondergeschikt belang.

Het gekozen beeld is daarom zo goed, omdat deze de veranderende wereld - en daarmee uiteindelijk wereldbeeld - symboliseert; van deze foto is het juist haar kracht dat je in eerste instantie denkt dat die onder heel andere omstandigheden gemaakt werd. En i.p.v. dat het bijschrift over de context je gerustgesteld omdat het ‘maar’ een huisuitzetting betreft, realiseer je je meteen ‘dat dit dus nog veel erger is’, geschokt over hoe iets zo bekends als een huisuitzetting er kan uitzien. Het onoverkomelijke verdriet dat gepaard gaat met oorlogen en rampen is hier omgezet in een heel herkenbaar en moedwillig veroorzaakte ramp zoals zich dat op dagelijks niveau, overal en op elk moment kan voordoen. Al kennen wij niet het hele verhaal van de omstandigheden, of het bijv. een criminele familie betrof die in het bezit van wapens zou kunnen zijn - de houding van de agent rechtvaardigend -, het zegt toch iets over een soort van ‘in bezit name van de wereld door overheids- dan wel particuliere organisaties en de overtrokken manier waarop die niet zelden te werk gaan.

M.a.w.: In deze tijd van digitale revolutie is er niets meer wat het lijkt. Dat heeft deze jury met haar keuze op uitmuntende wijze gedemonstreerd. Dat het tegelijk ook een politieke stellingname is, één tégen het beleid zoals dat de afgelopen acht jaar in de VS is gevoerd, en zich over de wereld heeft verspreid, moge duidelijk zijn. Eenzelfde gezindheid straalt ook af van die prachtige foto van Barack Obama en z’n vrouw. De mooiste en ontroerendste foto die ik tot op heden van hem zag. Heel goed.