woensdag 23 mei 2012 De verbindende schakel in fotografie
Dutch Doc
Vorige Volgende
19 juli 2011 »
door Daniel Koning

Als je tien jaar lang op 1 april een foto maakt van je eigen navel is de bundeling daarvan waarschijnlijk documentaire fotografie. Wat hier gezegd wil zijn is: Niet zozeer de definitie van wat documentaire fotografie inhoudt is van belang, maar de kwaliteit van het gebodene.

Daar schort nogal wat aan in ons land. Dat is mede verklaarbaar door het ontbreken van kritisch vermogen bij de beoordelaars. Bij fotografiescribenten en curatoren van fotografiemusea heerst een onbegrijpelijk invoelingsvermogen in de hersenkronkels van zich documentair fotograaf noemende semi-kunstenaars. De eigen verklaring van het werk wordt braaf overgenomen zonder wat voor vraagteken dan ook te plaatsen.

Deze bewering vraagt natuurlijk om voorbeelden.

Voorbeeld 1:

Het duo WassinkLundgren heeft een serie gemaakt die genomineerd werd voor de Dutch Doc Award, geheten: Tokyo Tokyo. Waarom niet Purmerend Purmerend. Over Tokyo kom je namelijk niets te weten. Wat je te zien krijgt is een serie snapshots van lopende mensen. Maar ze zijn niet alleen van rechts gefotografeerd maar door de andere helft van het duo ook van links. Dit levert geen enkele andere informatie op over de gefotografeerde, maar wordt gepresenteerd als een nieuwe en frisse aanpak van het verbeelden van de werkelijkheid. Die werkelijkheid is namelijk niet een ding maar minstens twee. Zelfs het beslissende moment van Cartier Bresson wordt erbij gehaald. Dat zou dus helemaal niet bestaan, bewijzen WL hier toch maar eventjes. Ik zal het nog één keer uitleggen: de theorie van het beslissende moment behelst dat er binnen een bepaald kader op bijna magische manier een aantal visuele elementen op hun plaats kunnen vallen. Als je die compositie herkent en kunt vastleggen heb je een foto gemaakt op een beslissend moment volgens Cartier Bresson. Het beslissende moment is dus niet dat je precies op het goede moment op de goede plaats aanwezig was. Beslissende momenten doen zich elke seconde voor op welke plaats dan ook.

In de volle breedte van publicaties is het duo geprezen om deze serie. Er is niemand die roept: “maar de keizer heeft geen kleren aan”.

Voorbeeld 2:

Guido Benschop en Andreas Terlaak ( ook al een duo) hebben een serie gemaakt van mobiele toiletten in Nederland. De een staat bij een werf de ander aan een dijkje de volgende in een weiland. Bij de toiletten zie je geen mensen. Dat is omdat de toiletten zelf de mensen zijn, vertellen ze in de Volkskrant, die er twee volle pagina’s aan wijdt. De makers vinden het ook humor. Ze willen wel doorgaan tot ze er 365 hebben. Er worden door Nederlandse fotografen veel te veel serieuze onderwerpen aangepakt vinden ze. Leeghoofdigheid verpakt in een onzinverhaal dat zijn weerga niet kent.

Voorbeeld 3:

De Kunsthal exposeert werk van 12 fotografen die in opdracht van lagere overheden (documentair fotografen hebben het moeilijk) de Crisis in Nederland hebben verbeeld. Wederom heeft de Volkskrant er twee pagina’s aan gewijd.

Er staan drie foto’s bij afgedrukt. Een van de foto’s is uit de serie die Henk Wildschut heeft gemaakt en die gaat over de vergadercultuur in Amsterdam Noord.

Op de foto zie je 5 mensen aan een formica tafel zitten . Bijschrift: ‘Medewerkers van Streetcornerwerk overleggen over probleemjongeren.’ Jammer dat je niet kunt zien waar ze het over hebben. Misschien wel over voetbal. Je kunt niet wachten, je wilt die andere vergadertafels ook zien.

Op een van de andere foto’s staat een huis in aanbouw. Sec gefotografeerd zonder context. Het is een beeld uit de serie van Inge Stolwijk. Uit het bijschrift komen we te weten dat het om een huis gaat dat door een Nederlander in Duitsland wordt gebouwd om dat huizen daar goedkoper zijn. Je kunt toch niet met droge ogen beweren dat dit beeld verwijst naar de Crisis. Het bijschrift is voldoende, de foto overbodig.

Er zijn nog veel meer van dit soort voorbeelden, ze liggen voor het opscheppen.

Voorstel: laten we het kaf van het koren scheiden dan gaat het nog goed komen met de documentaire fotografie in Nederland.
 
 
Discussie Dutch Doc:
Frank van der Stok interviewt Jan Dietvorst: Met open vizier kijken
 
 
Plaatsen/Stemmen op:  

Reacties (15)

1. Erik van der Burgt op Dinsdag 19 juli 2011 23.14
Poeh, wat een zuur stuk. Respect voor de schrijver dat hij daar zoveel energie in heeft willen steken. En eens ben ik het bepaald dus niet. Het gaat er m.i. helemaal niet om of het instituut 'documentaire fotografie' al dan niet deugt; volgens mij gaat het gewoon om de afzonderlijke series die worden gemaakt: Die vind je als kijker of redactie interessant, leuk, boeidend of mooi, en dan waardeer of publiceer je het materiaal. Of niet. Zo simpel is het.

2. Ben op Woensdag 20 juli 2011 10.24
Ik geloof niet dat Daniel Koning inhoudelijke vraagtekens stelt met betrekking tot 'documentaire fotografie'. Verder is het geen zuur stuk. Koning levert slechts inhoudelijke kritiek waarin ik grotendeels mee wil gaan. Prettig dat Koning ook eens benoemt dat de term 'beslissend moment' van Cartier-Bresson zo vaak onjuist wordt gebruikt.

3. ED op Woensdag 20 juli 2011 11.34
"Niet zozeer de definitie van wat documentaire fotografie inhoudt is van belang, maar de kwaliteit van het gebodene...... documentair fotograaf noemende semi-kunstenaars" Door die laatste term heb ik toch echt de indruk dat je jezelf tegenspreekt en het (je) meer om de term documentair gaat dan om de kwaliteit. Die serie van WassinkL is inhoudelijk compleet niks, maar als semi-kunst is het best kwaliteit.. en datzelfde geldt voor die dixi's..

4. erik-jan op Woensdag 20 juli 2011 14.50
daniel heeft helemaal gelijk. de trend een dun ideetje tot een groot projekt uit te walsen, met een lange, schijn-intellectuele tekst als "nieuwe kleren van de keizer" zou wel wat vaker doorgeprikt mogen worden. daar maakt het overigens weinig uit of die dixi-wcs of olifantenpaadjes als documentaire fotografie of als kunst worden verkocht. natuurlijk heeft iedere fotograaf, ik ook, ein paar kisten met fotos van dunne ideetjes, daar is niks tegen te zeggen, maar uit dergelijke postzegelverzamelingen hoeven, vind ik, geen grote boeken en tentoonstellingen gemaakt te worden.

5. Dirk op Woensdag 20 juli 2011 21.01
Het is mooi dat de discussie zolang voortwoekert en Photoq hier een platform voor heeft. Het verhaal van Daniel en Martin Roemer (vorige schrijver) vind ik helder. Het verhalende is ook voor mij een van de kernen van documentaire fotografie. Wat mij ook aantrekt in documentaire fotografie is betrokkenheid cq de drang om personen/ontwikkelingen langer te blijven volgen. Dat ontbreekt voor mij in bijna alle gevonden/verzamelde fotografie, maar ook in series zoals de olifantenpaadjes en Jan Bannings' Bureaucratis. Het heeft iets weg grassprietjes verzamelen, allemaal net iets anders, maar dat wist ik eigenlijk al. De hype rond Tokyo Tokyo heeft mij vooral erg verbaasd omdat ik het trucje vaker heb gezien. Deze zag ik geloof ik een jaar of 2 geleden in de krant gestaan; http://www.duyves.com/gallery/start.html

6. Rob Wetzer op Woensdag 20 juli 2011 21.36
Beste Daniel, Hoewel je poging een bijdrage te leveren aan de discussie over het begrip documentaire te prijzen valt, levert bovenstaand stuk geen wezenlijke bijdrage aan de algemene discussie. Dat komt omdat je verhaal een veel te persoonlijk, star en zuur betoog is over hoe jij vind dat het zou moeten zijn. Mensen die er anders over denken, zijn incompetent of pretentieus. Juist deze houding (je staat daarin niet alleen) maakt de huidige 'discussie' tot een onmogelijke opgave. Zeer frustrerend voor de mensen die tot een goed gesprek hopen te komen. Vervolgens kies je wat mij betreft bijzonder ongelukkige voorbeelden. Grofweg ben je boos op alles wat te maken heeft met Dutch Doc, en aanverwante initiatieven. De Nederlandse documentaire wereld is een stuk groter dan dat. Tegelijkertijd lijk je ook een rekening te willen vereffenen met je voormalig werkgever, De Volkskrant. Waarschijnlijk omdat ze tegenwoordig aandacht aan werk geven dat niet aan je persoonlijke standaard over goede documentaire fotografie voldoet. Waar of niet, door je beperkte keuze in voorbeelden wek je in ieder geval die indruk. Maar wat me bovenal treft , en droevig stemt, in je tekst is het onvoorstelbare onbegrip dat fotografie een ontzettend veelzijdig medium is, dat zich constant ontwikkeld en vernieuwd. Jij beoefent het al jaren (geïnspireerd door onder andere Cartier-Bresson) op jouw manier, en nieuwe generaties doen het vandaag de dag op een andere manier. Daar hoef jij het niet mee eens te zijn, maar dat maakt het nog niet fout, of rommel. Hou op met die benauwde blik op ons mooie medium, laten we de veelzijdigheid in godsnaam omarmen!

7. Rob Wetzer op Donderdag 21 juli 2011 13.35
We kunnen nog wat leren van de Belgen; het Bozar heeft op het moment de tentoonstelling Beyond the Document. Daarin wordt de soms vage grens tussen documentaire en kunst onderzocht, in plaats van verworpen.

8. Guido Benschop op Vrijdag 22 juli 2011 21.50
Daniel, Vanaf het moment dat Martin Parr zich bij Magnum aansloot (1994) begon deze discussie en wellicht al eerder. Maar als u toch graag deze discussie wilt voeren dan moet u met betere voorbeelden komen en beter verdiepen in het werk en visie van fotografen. U noemt ons project Toiletlandschap.nl als voorbeeld. Ik heb totaal geen idee waarom u onze serie als voorbeeld neemt, te meer omdat wij deze serie nooit als documentaire fotografie hebben benoemd. Hokjesdenken laten wij aan anderen over. Tevens schrijft u dat Andreas en ik zeggen dat de toiletten zelf de mensen zijn. Ik betwijfel of u het verhaal goed hebt gelezen in de Volkskrant. Wij zeggen namelijk: "Staan er mensen op de foto, dan gaat het menselijke van de toiletten af". Dat is een groot verschil! Uiteindelijk is onze technische visie niet van belang voor de kijker, want deze wilt alleen ervaren en beleven. Over het onderwerp humor kan ik kort zijn (wikipedia citerend): "Humor is het vermogen om iets wat grappig, amusant of geestig is aan te voelen, te waarderen of tot uitdrukking te brengen" Het is van mij enkel een constatering dat fotografie (onder andere in Nederland) vooral wordt gebruikt om sociale misverstanden te openbaren. Humor is niet rijk vertegenwoordigd in de fotografie! Fotograaf Elliott Erwitt is daar een klassieke meester in die mij ontzettend inspireert, wat niet betekent dat ik deze klassieke manier van fotograferen/kijken moet hanteren. Door middel van 'bundeling'krijgt de enkele foto karakter en deze versterkt de rest van de serie en vica versa. Een goed voorbeeld is nota bene je eigen serie "Nederland voor gevorderden". Ook een mooi voorbeeld is ‘The last parking space' van Martin Parr. Toiletlandschap.nl gaat over vermaak, amusement, humor, niets meer en niets minder!!! Tot slot wil ik u nog meegeven dat uw hele verhaal kant nog wal raakt, of zoals u met eigen woorden zegt: "Leeghoofdigheid verpakt in een onzinverhaal dat zijn weerga niet kent".

9. daniel koning op Zaterdag 23 juli 2011 12.44
Dag Guido, Ik heb nieuws voor je: Jullie toilettenserie is documentaire fotografie. Hij zegt namelijk iets over ons tijdsgewricht, waarin wildplassen strafbaar is geworden. Mijn neefje is vorige week als socioloog afgestudeerd op een onderzoek naar de gevolgen hiervan voor het landschap. Met jullie serie als ondersteuning van zijn scriptie was het resultaat: Cum laude. Een glimlach kon ik overigens niet onderdrukken toen ik je ruime uitleg las over wat humor nou eigenlijk is en waarom jullie serie daaromder valt. Ik laat me een grap altijd graag uitleggen. Wat de mens en het pishok betreft: Het is me niet duidelijk waarom de mobiele WC de mens in het landschap meer vertegenwoordigt dan het landschap waarin hij zich bevindt. Er bestaat in Nederland namelijk geen ongerepte natuur. Alles is bij ons door de mens aangelegd en dus net zo menselijk als een daar neergeplant hokje. Groet, Daniel Koning

10. diederik op Maandag 25 juli 2011 11.07
Een maand geleden hoorde ik een interessant interview met een kunstverzamelaar op BNR. De man zei: "kwaliteit wordt uiteindelijk bepaald door de kunsthistorici. Daar probeer je als verzamelaar op te anticiperen, maar dat lukt niet altijd." Oftewel: of iets goed is, of niet, zal uiteindelijk pas in retrospectief worden vastgesteld. Ik kan mij wel in Daniel's observaties vinden, maar realiseer mij dat dat mede bepaald wordt door mijn persoonlijke smaakvoorkeuren. Vernieuwing is vaak confronterend. Of de vernieuwers ook blijvers zullen zijn, dat kan alleen de tijd ons leren. Die bepaalt namelijk uiteindelijk of een creatief een - al dan niet tijdelijke - hype is, of daadwerkelijk zijn - al dan niet eigen - hoge kwaliteitspretenties waarmaakt.

11. erik-jan op Dinsdag 26 juli 2011 10.37
ik moet toch noch eventjes reageren op guidos tekst. wat mij bij het project toiletlandschap.nl erg heeft geirriteerd zijn de leukige titels, die bij elke foto staan. matige fotos worden daar zeker niet beter van, de goede fotos verliezen er door aan kwaliteit (die hebben het niet nodig opgeleukt te worden). Humor moet in de fotos zitten, niet in de bijschriften. En er zijn best fotos bij waar humor in zit, bijvoorbeeld het huisje dat als een dronken wildplasser tegen een lantaarnpaal aanleunt. "Door middel van 'bundeling'krijgt de enkele foto karakter en deze versterkt de rest van de serie en vica versa." dat klinkt wel aardig, maar ik heb bij deze serie meer de indruk dat de goede fotos die er bij zitten ondergaan in een zee van middelmatigheid. reduceren is moeilijker dan uitoeveren, maar vaak is less toch more. dat de serie over vermaak, amusement en humor gaat zie ik niet. overigens, daniel, in holland bestaat weliswaar geen ongerepte natuur meer, maar die wc huisjes vormen toch een nieuwe en plakatief goed waarneembare laag van steeds verdergaande regulering. groeten, erik-jan ouwerkerk

12. Michael de Kooter op Dinsdag 26 juli 2011 16.00
Beste Daniel, Ik denk dat je er flink naast zit. Niet zozeer dat er niet een bepaalde mate van elitairisme is waarbij matig werk de hemel in wordt geprezen door bevooroordeelde curatoren en instellingen. Maar wel dat je met de je visie op wat "documentaire fotografie" nou precies is eigenlijk je eigen betoog flink onder uit haalt. Waarom? Omdat jij blijkbaar zielige mensen wil zien bij het thema 'Crisis' terwijl ik - ook een documentair fotograaf - graag reflectie zou zien, de andere kant, de 'is het wel echt zo' visie. De randfenomenen en gevolgen/oorzaken van de crisis zijn zoveel interessanter dan de crisis zelf. En ik denk dat dat zit in de voorkeur en stijl van fotografie die jij en anderen er op na houden. Wat jij aanhangt zie ik als journalistieke fotografie, of 'reportage-documentaires'. Het genre documentaire heeft vele kanten én is continue in ontwikkeling. Blijkbaar voel je een afstand tussen wat jij ziet als 'documentaire fotografie' en die van instanties en mensen in het werkveld op dit moment. Nou, het zal je niet verbazen dat mensen zoals ik eigenlijk een omgekeerd betoog willen schrijven over allerlei rommelfotografie die documentair wordt genoemd, maar eigenlijk gewoon platte journalistiek is, een simpele reportage zoals iedereen die kan maken. Waar zijn de symbolen, de metaforische referenties, de overstijging van het enkele beeld en de focus op een complexere samenhang van foto's van rafelprocessen om zo de kern van iets INDIRECT zichtbaar te maken, te impliceren. In plaats van er naar te wijzen zoals de 'documentaire' fotografie die je blijkbaar aanhangt zo vaak doet. Nou, er mag een wereld voor je open gaan - de documentaire fotografie is een veel complexere en veel interessantere dan die waar je blijkbaar weer naar terug wil gaan. En ik ben blij dat er documentaire fotografen projecten maken over de crisis, op een manier en met een thematiek die niet beladen is met clichématige beelden van zielige mensen. Het liefst in zwart-wit!

13. Dirk op Dinsdag 26 juli 2011 20.33
De quote die Diederik (10)aanhaalt, "kwaliteit wordt uiteindelijk bepaald door de kunsthistorici. Daar probeer je als verzamelaar op te anticiperen, maar dat lukt niet altijd.", vind ik een rare. Zodra curatoren(dat zijn vaak kunsthistorici) hebben gekozen wat een goede fotograaf is, is het dus zaak als koper van deze fotograaf te blijven kopen. Het geeft aan dat veel mensen zich niet laten leiden door het beeld, maar het zien als investering. Dit fenomeen kwam een aantal jaren gelden ook boven drijven tijdens een anonieme veiling in FOAM. Toen een vermeende Rineke Dijkstra voor veel geld weg ging. Het punt van Michael de Kooter vind ik een goede. Bevindt documentaire fotografie zich dus ergens tussen een journalistieke reportage en pretentieus geënsceneerde kunst?

14. daniel koning op Woensdag 27 juli 2011 11.32
Beste Michael, Nergens heb ik mijn eigen werk of dat van generatiegenoten als maatstaf genomen voor mijn kritiek op een aantal fotografen en fotografiebeoordelaars waarvan ik vind dat ze de documentaire fotografie niet verder helpen. Ik heb inhoudelijke kritiek gegeven en geen afbakenig van het begrip documentaire fotografie bepleit. In tegendeel : ik stel juist voor om het niet over de definitie te hebben ( die erg moeilijk af te bakenen is) maar over het gebodene. Wat je wel kunt zeggen is: documentaire fotografie geeft betekenis aan beelden, als dat niet het geval is ( als het bijschrift de betekenis aan het beeld moet geven) deugt het niet. Dat de zwartwit fotografie van mensen die lijden, hevig aan slijtage onderhevig is moge duidelijk zijn. Daar ben ik al heel lang van doordrongen. Ik juich het dan ook toe dat er naar nieuwe wegen wordt gezocht. Dat er bij die zoektocht mensen verdwalen is evident. Dat mag en moet geconstateerd worden. Ik meng me niet in de discussie om mijn gelijk te halen of om met wie dan ook af te rekenen, maar omdat ik van mijn vak hou. Groet, Daniel Koning

15. Janette op Woensdag 27 juli 2011 12.56
Jammer, dat het vandaag de dag voldoende is voor recensenten en critici om volledige projecten te bekritiseren aan de hand van het bekijken van 1 of 2 foto's bij een artikel in een krant. Niet 1, niet 2, nee 3 projecten (van de 4) in het bovenstaande stuk zijn op deze manier geanalyseerd. En aan de hand van deze methode wordt dan ook nog geconcludeerd dat de algehele hedendaagse documentaire fotografie niet deugt en er - oh de ironie - een gebrek is aan kritisch vermogen. Misschien wordt het eens tijd om kritischer te kijken naar de criteria voor het schrijven van (kritische) stukken?

Plaats een reactie

Maximaal 2000 tekens, 2000 tekens over.

 
Archief
© 2008 - 2012 PhotoQ | Contact | Colofon | Development by IDCA Technologies