–

 

Een mooi debat heeft Jan Banning aangezwengeld op PhotoQ met zijn stelling ‘Dutch Doc Award ondermijnt documentaire fotografie’. Die behoefte aan discussie, en aan een eigen platform, was ook het uitgangspunt van het Fonds voor beeldende kunsten vormgeving en bouwkunst (Fonds BKVB) toen het in 2009 besloot geld te geven aan documentaire fotografie. Geen schuttingen optrekken, maar het debat in de fotowereld voeren. Dat is iets dat Banning met overgave en goed beargumenteerd doet.

 

De bezwaren van Banning knippen we even in twee.

1. De Dutch Doc Award verzuimt om een documentaire fotografie een precieze omschrijving mee te geven, waardoor ook verkeerde kandidaten worden genomineerd.

2. De procedure en werkwijze van de Dutch Doc Award is onduidelijk.

 

Om te beginnen bij de definitiekwestie. Banning schrijft dat echte documentaire fotografie voortkomt uit een drang om bij te dragen aan verandering of op zijn minst onderkenning van wezenlijke wereldproblemen. Wat Banning betreft, sluit deze omschrijving persoonlijke documenten meestal uit. Een fotograaf die thuisblijft, zijn eigen leven fotografeert, dat zijn geen wezenlijke wereldproblemen en het getuigt niet van drang tot verandering. Hij reserveert het begrip documentaire fotografie voor de fotografen die wel erop uit gaan om dichtbij huis of ver weg (vergeten) onrecht, leed of verwondering vast te leggen.

 

Als voorbeelden van twijfelachtige nominaties voor de Dutch Doc Award noemt Banning Willem Popelier met __ en Willem, Tokyo Tokyo van WassinkLundgren en Toppled van Florian Göttke.

 

Wij zijn het daarmee niet eens. Nog afgezien van de omschrijving die Banning voorstelt, verbazen wij ons over de drang om het gebied zo nauw te maken dat het zich tot journalistieke documentaire fotografie beperkt. Deze verenging zou in de documentaire film en non-fictie de wenkbrauwen doen fronsen. In de film zijn ze al lang voorbij de discussie over egodocumenten, daar gaat het over echt/onecht. In de non-fictie is er geen historicus die Judith Koelemeijer haar plaats in de geschiedenis met Het Zwijgen van Maria Zachea misgunt omdat het alleen over haar eigen familie zou gaan.

 

Vertelt Willem Popelier met zijn koele galerij van een verscheurd gezin niet net zo veel over de huidige tijd als Rob Hornstra met The Sochi Project? Of zijn de illegale migrantenbouwsels van Henk Wildschut in Shelter belangrijker dan de dode zielen op het verarmde platteland van Zuid-Italië waar Petra Stavast kiekjes uit in de verlaten familiealbums haalde voor haar project Libero (genomineerd in 2010)?

 

Waar het om gaat, is dat de fotografie centraal staat in de beoordeling voor de Award, niet de fotograaf of zijn werkwijze. Zijn engagement is belangrijk, maar of hij dat uitdrukt in gevaarlijke foto’s van geweld en honger, of dat hij fotografeert hoe een vader in een crisis raakt omdat zijn laatste kind het ouderlijk nest verlaat, wat leidend is, is de kwaliteit van hoe er wordt gekeken en hoe het wordt vastgelegd. Beide voorbeelden kunnen in dezelfde mate ontroeren of betekenis hebben. Waar we het over eens zijn, is dat het nooit vrijblijvend mag zijn.

 

Het is waar dat Florian Göttke dit jaar een casus oplevert waarover je van mening kunt verschillen. Voor Toppled, foto’s van omgetrokken Saddamstandbeelden, maakte Göttke niet één foto zelf. Maar Toppled vertelt wél een verhaal aan de hand van foto’s over een wezenlijk maatschappelijk issue. Het is zeker documentair in de zin dat het een nieuw en onverwacht zicht geeft op een onderwerp waarvan je dacht het al was uitgekauwd.

 

Göttkes werk zegt veel over de functie van fotografie en het gebruik van de foto. Wij begrijpen heel goed dat Toppled voor sommige fotografen over de rand is. Maar het was niet over de rand van documentair volgens onze deskundigen, poortwachters en juryleden. Het is misschien goed om hier op het tweede bezwaar van Banning in te gaan. Hoe komt de selectie voor de Award tot stand?

 

Dutch Doc Photo is een onafhankelijke stichting, voortgekomen uit een initiatief van Fonds BKVB. Het fonds wilde de structuur van de documentaire fotografie versterken. Dan doen wij door die bestaande structuur nadrukkelijk te betrekken in het kiezen van een winnaar van de Award. Dutch Doc gelooft inderdaad niet in een statische definitie van documentaire fotografie. Dutch Doc is van mening dat documentaire fotografie in Nederland een dynamisch gebied is. Wat die dynamiek is, bepalen niet wij. Dat gebeurt door een wisselende groep van twintig tot dertig deskundigen, mensen die hun sporen hebben verdiend in de fotografie. Mensen zoals Jan Banning, die zelf jurylid was in 2010.

 

Voor de nominering wordt eerst advies gevraagd aan mensen uit de fotowereld (dit jaar Ad van Denderen, Frits Gierstberg en Frank van der Stok) voor de keuze van de zogeheten poortwachters, dat zijn vijftien tot twintig fotodeskundigen die werk mogen voordragen voor de longlist. Feitelijk ligt de vraag: wat is documentaire fotografie, op dat moment bij hen. De poortwachters kijken naar de oogst van voorgaande jaar en kiezen wat naar hun smaak documentaire fotografie is. Vrijwel zonder uitzondering motiveren zij hun keuzes.

 

Dan volgt een derde toets. Die van de jury. Zij draagt zelf geen kandidaten voor, maar het staat de juryleden wel vrij een werk niet te nomineren voor de shortlist als ze twijfels hebben over de kwaliteit van een project of het documentair karakter.

 

Dit systeem is een drietrapsraket waarbij telkens de fotografiewereld zelf een afweging maakt. Dat achten wij een zorgvuldig proces. Je kunt het natuurlijk oneens zijn met de keuzes van al deze mensen, maar dat het willekeur is, bestrijden we ten zeerste. De uitkomst van proces, ligt niet bij ons, maar bij de mensen die de fotografie moeten beoordelen. Dat is niet lui, dat is zoals het hoort. En geloof ons, in de jury van dit jaar is nadrukkelijk door serieuze mensen gediscussieerd of de voorgedragen werken documentair zijn of niet.

 

Jan Banning was vorig jaar een van de serieuze mensen in de jury. Dat was een jury die Willem Popelier nomineerde voor een innovatieprijs met pasfoto’s die niet door hem werden gemaakt. Waar Stephanie Grätz de innovatieprijs kreeg voor haar Surfing Views: a couchsurfing directory, een project waarvoor ze wel de wereld in was getrokken, maar nooit verder kwam dan een huiskamer. En waar Gert Jan Kocken werd voorgedragen met zijn schrijnende documentaire over het verraad aan de joden in de Tweede Wereldoorlog met een technische camera, gemaakt wellicht in zijn eigen studio.

 

Het kan best dat Banning het niet eens was met die nominaties, ook al zat hij in de jury. Wij waren er niet bij. Maar dat is inherent aan het kiezen van een winnaar. Het is er altijd maar een, dat heeft iets aanvechtbaars. Maar het heeft ook iets moois. En het helpt natuurlijk reusachtig dat het maar één is, zoals Jeroen Kramer vorig jaar door de bekroning met de Dutch Doc Award van Room 103 een belangrijke stimulans in zijn carrière heeft gehad. En we zijn het er over eens dat Henk Wildschut met Shelter een uitstekende winnaar is, dit jaar.

 

Er is niet één waarheid over waar de grenzen van documentaire fotografie liggen. Dat blijkt uit de debatten bij de nominaties, op de Dutch Doc Days en PhotoQ. De ondergrens is, wat ons betreft, dat het moet gaan om een auteur die een authentiek verhaal vertelt met fotografie. Het is beeld dat voortkomt uit de gepersonaliseerde kijk op de werkelijkheid, dat je iets vertelt dat je nog niet wist, of althans, zoals je het nog nooit hebt bekeken.

Ook dit is, overigens, geen definitie van documentaire fotografie.

 

zakelijk leiders Dutch Doc Photo

 

 

Marc Prüst: Directeur Fonds BKVB zette intendant in onmogelijke positie

Jan Banning: Dutch Doc en de ondermijning van het begrip ‘documentaire fotografie’

Rob Philip: Klein persoonlijk verhaal heeft ongekende documentaire kracht

Frank van der Stok interviewt Jan Dietvorst: Met open vizier kijken

Bert Sissingh: That is not how it goes!

Bianca Stigter: Moeilijker - Dutch Doc Award 2011

Jan Banning: Dutch Doc en de ondermijning van het begrip ‘documentaire fotografie’, deel II