–

 

In een moedige poging probeert Jan Banning wederom de discussie aan te gaan over wat documentaire fotografie nu precies is en vooral wat het niet is. Ik zie ons nog zo zitten in de tent naast de kerk van Naarden, inmiddels twee jaar geleden, tijdens de start van het intendantschap van Annelies Kuiper. Daar buitelden de meningen over elkaar heen wat ‘documentaire’ nu precies betekende. Over ‘fotografie’ zijn we het kennelijk wel eens, terwijl die term wel eens meer aan betekenis zou kunnen veranderen de komende jaren dat het woord ‘documentaire’…

Ik ben fotografisch opgegroeid in het begin van de jaren negentig. In die tijd werd de blik van de (ik geef toe, met name Amerikaanse) fotografie vooral naar binnen gericht. Peter Galassi organiseerde de spraakmakende tentoonstelling ‘Pleasures and Terrors of Domestic Comfort’ in het MOMA met mijn helden uit die tijd: Nan Goldin, Larry Sultan, Philip-Lorca diCorcia, Larry Fink en vele anderen. Voor mij was het een eye-opener dat documentaire (ja, vind ik van wel) fotografie ook over onderwerpen kon gaan die dicht bij huis liggen.

 

Dankzij de onvermoeibare boekenkast van Corinne Noordenbos maakten we kennis met een onderwerpkeuze, verhaalvorm en techniek die verderging dan het journalistieke kleinbeeldgeweld van de jaren zeventig (alhoewel ik hierbij graag een uitzondering maak voor William Eggleston en Garry Winogrand). Verhalen kunnen klein zijn en toch veel vertellen over de toestand van de mens in het algemeen.

 

Voor mij is het belangrijkste wapenfeit van documentaire fotografie dat het mij iets vertelt over een fenomeen wat ik denk te kennen, maar niet gezien heb in die hoedanigheid. Met die stem, met die beeldvorming. Dat kan een verhaal zijn met een grote sociaal-maatschappelijke betekenis, maar wie bepaalt tegenwoordig wat dat is? De kernwoorden in het betoog van Jan Banning zitten in de laatste alinea: ‘werkelijke betekenis’ en ‘essentiële kwesties’. Wie had gedacht dat het terrein van de huiskamer een essentiële kwestie bleek te zijn in de jaren zeventig? Wie bepaalt wat nu die kwesties zijn?

 

Precies: de fotografen die ons deze complexe wereld willen laten zien en duiden op hun eigen manier. WassinkLundgren en Willem Popelier vertellen mij net zoveel over de toestand van de mens heden ten dage dan de andere projecten. Dat de fotografen die verhalen willen vertellen buiten onze landsgrenzen het moeilijk hebben, behoeft geen betoog, maar het mag in mijn ogen nooit de reden zijn waarom andere verhalen dan maar niet geschaard mogen worden onder de documentaire vlag.

 

Ik word daar dagelijks op gewezen door mijn studenten, die mij elk jaar weer verrassen met projecten die mij de wereld op een andere manier laten zien dan voorheen, mij doen nadenken over mijn eigen idealen en dromen. Voor mij heeft een klein, persoonlijk verhaal, wat getransponeerd kan worden in het universele een ongekende documentaire kracht.

 

Rob Philip is fotograaf en coördinator fotografie aan de HKU in Utrecht

 

–