“You are the photographer in the Killing Fields.”
Dat was absurd, ik leek niet eens op John Malkovich die in die film de rol van oorlogsfotograaf Al Rockoff speelt. Ik vertelde ze dat ik uit Nederland kwam en in Manila was om de verkiezingen te fotograferen. Ze bleven aandringen, geloofden me niet en uiteindelijk heb ik ze maar een krabbel gegeven.

Welkom in de Filippijnen, waar de grens tussen werkelijkheid en film regelmatig vervaagt.
De rest van die dag, 25 februari 1986, de laatste dag van president Marcos, ging inderdaad voorbij als in een film.

 

Een maand eerder was ik in de hoofdstad Manila aangekomen. De aangekondigde verkiezingen waren een reden, maar belangrijker was dat ik er al jaren graag naar toe wilde. Honderden eilanden, guerilla’s in de bergen, dat trok me wel aan.

Met de Novib had ik een afspraak voor een serie over een ontwikkelingsproject  op het zuidelijke eiland Mindanao maar verder had ik geen opdrachten.

Ik had ook absoluut geen ervaring met het volgen van een groot nieuwsverhaal. Hier werd ik er met mijn neus op gedrukt. Elke dag waren er nieuwe ontwikkelingen, geruchten, demonstraties en schietpartijen.

De lokale Filippijnse pers bloeide op. Kranten durfden steeds meer. Nieuwe radiozenders kwamen in de lucht. Iedereen had het gevoel dat er grote veranderingen op komst waren.
Allerlei beroemde fotografen en journalisten arriveerden die ik meestal nauwelijks van naam kende. In het pension waar ik logeerde zaten een paar freelancers  met een laag budget. Ik leerde daar een nog erg jonge Kadir van Lohuizen kennen, op de weg terug naar Nederland van een winter in Tibet.
Ik volgde en fotografeerde het nieuws maar had er geen klant voor. Ik vond dat toen geen probleem. Ik bewaarde alles fotorolletjes netjes op mijn hotelkamer.

De verkiezingen waren begin februari en de Marcos regering probeerde met alle macht die te winnen. Dit ging gepaard met verkiezingsfraude en intimidatie.

Na de verkiezingen eisten beide kanten de overwinning op. Het anti-Marcos kamp werd steeds sterker en de demonstraties steeds massaler.

Ik fotografeerde een bizarre avond georganiseerd door homo-organisaties in het stadhuis van Pasay. Zij waren fans van de vrouw van Marcos, de kleurrijke Imelda.

Midden februari werd het echt wereldnieuws. Steeds meer buitenlandse pers kwam naar Manila. Vooral in de Verenigde Staten, de voormalige koloniale heerser en nog altijd sterk aanwezig met twee militaire bases, was het elke avond op het nieuws. Het werd steeds meer voorgesteld als een epic story tussen goed en kwaad. “People Power’ tegen de smerige dictator.

Marcos wilde niet weg. Het leger stond nog aan zijn kant. En zolang dat zo was bleef hij zitten.

Het kon nog weken zo doorgang dus bedacht ik me dat het misschien beter was om de serie in het zuiden voor de Novib te maken. Een paar dagen later was ik rijstvelden en boeren aan het fotograferen in Mindanao. Daar waren de verkiezingen zeker niet aan voorbij gegaan. De mensen hoopten dat er wat zou veranderen maar waren bang. Op het platteland was het veel gevaarlijker om voor je rechten op te komen.
Toch was het een verademing om frisse lucht te kunnen inademen na het nogal smerige Manila. Het mocht niet lang duren.

De volgende ochtend aan het ontbijt hoorde ik op Radio Veritas, een anti-Marcos station, dat de Minister van Defensie Enrile en Generaal Ramos waren overlopen naar het anti-Marcos kamp. Meer dan een miljoen mensen kwamen op de been om ze te steunen.
Het was duidelijk dat de eindfase was begonnen.

Ik voelde me niet meer zo relaxed op het platteland. Het zou me toch niet gebeuren dat ik de grootste nieuwsgebeurtenis van het jaar zou missen. Achterop een motorfiets haalde ik het lokale vliegveld. Vandaar kon ik de laatste vlucht terug naar Manila nemen. Helaas waren er zo’n 80 voor me op de wachtlijst, inclusief de nederlandse radiojournalist Paddy van der Baan.
Dankzij een groot aantal afmeldingen kwamen we toch op de vlucht.

Maandagavond 24 februari was ik terug in Manila.
De volgende ochtend was het doodstil op straat. Die dag zouden beide kandidaten zich tot president laten benoemen. Het presidentiële paleis op Malacanang werd nog bewaakt door de troepen van Marcos, maar ze werden omcirkeld door groeiende aantallen Aquino-supporters.

Die ochtend nam ik meteen een taxi naar het paleis. Ik wilde proberen bij de pro-Marcos crowd te komen die daar zeker zou zijn voor zijn inauguratie. De chauffeur dacht dat ik gestoord was. De officiële ingang was gesloten. Via een achteringang en een oude tuinman die wel mee wilde werken kwam ik toch op het paleisterrein terecht.
Daar zaten enige honderden Marcos-supporters op het gras, hun aantal groeide en iedereen keek verlangend naar het balkon waarop, hoopten ze, Marcos zou verschijnen nadat hij weer tot President was benoemd.

Dat was het moment dat de drie wat oudere dames mij om mijn handtekening vroegen.
Een uur later kwamen Marcos, Imelda en zoon Bong Bong inderdaad op het balkon.
Veel gehuil en gezang, ook van Imelda.
Dat was het laatste optreden van president Ferdinand Marcos in de Filippijnen.

Ik was inmiddels doodmoe en hongerig en ging terug naar mijn hotel. Daar was een kennis die vroeg of ik mee ging naar de bioscoop. Maar niet, ik zou het mezelf altijd verwijten als ik de val van Marcos zou missen door in de bioscoop te zitten.

Terug bij het paleis zag ik nog maar één groepje soldaten bovenop een pantserwagen. Ik was bang dat ze zouden gaan schieten op de Aquino-supporters er omheen. Op het laatste moment hielden zij het ook voor gezien en de menigte zette het op een lopen naar het paleis.

Daar aangekomen ontbrandde het in een straatgevecht met de overgebleven supporters van de zittende president. Mensen werden gestoken, er hing een heel gevaarlijke atmosfeer. Ik durfde geen foto’s te maken. De Marcos-aanhangers waren desperaat. Ze geloofden gewoon niet dat dit het einde van hun held was. Een Amerikaanse fotografe maakte de fout met een gele slinger om haar tas in de buurt te komen. Geel was de kleur van Aquino en ze werd meteen tegen de grond geslagen en haar camera’s gestolen.

Steeds meer auto’s met geblindeerde ramen reden weg van het paleis. De ratten verlaten het schip fluisterde een collega.
We hoorden zware rotorgeluiden van helikopters. Dat zou Marcos kunnen zijn. Daarna veranderde de atmosfeer. Meer Filippino’s in het geel, veel meer pers, vooral Amerikaans. Later begreep ik hoe dat kwam. Zij hadden direct van hun ambassade gehoord dat president Marcos het paleis had verlaten.
Een limousine verscheen, een verzorgd uitziende TV-reporter stapte uit en begon een live-report.
Ik had geen idee wie dat was tot dat een Amerikaanse fotograaf bozig riep dat het hier om de beroemde Ted Koppel van Nightline ging.

Vanaf dat moment zaten we midden in de film. Mensen klommen over de hekken en gingen het paleis in. Na enige tijd zwiepten de poorten open en werden we allemaal naar binnen gedrukt. Ik was volstrekt uitgeput en maakte nauwelijks een foto in het paleis. Het enige souvenir wat ik vond was briefpapier van Marcos dat overal ronddwarrelde.

Terug in Amsterdam had ik 86 rolletjes Tri-X en het duurde een paar weken voordat ik klaar was met ontwikkelen en printen. Het was duidelijk dat ik het op die manier als nieuwsfotograaf niet ver zou schoppen.

Pas veel later in Hong Kong kwam ik er achter dat een heleboel nieuwe collega’s en vrienden van mij die tijd ook in Manila waren geweest, inclusief mijn vrouw.
Plotseling herkende ik ze op oude foto’s die ik van de pers had gemaakt.

–

 

Weblog van Kees Metselaar: www.photokees.com