Openingswoord van de tentoonstelling Rendition, georganiseerd door Seelevel

 

Zo is er een foto van Robert Capa uit 1936 waarop je een Spaanse soldaat dood ziet neervallen. Af en toe wordt de discussie weer opgerakeld of hij daar wel echt dood neervalt of dat Robert Capa 73 jaar geleden op dit onwerkelijke beeld de werkelijkheid een handje heeft geholpen. Dat heeft in ieder geval de foto weer geholpen om nog beroemder te worden.

 

Daarentegen vraagt niemand zich af of in de sterf-aria van de opera Dido en Aeneas de zangeres echt gestorven is of niet, onder anderen omdat ze bevallig uit de doden opstaat om het applaus in ontvangst te nemen.

 

Op de televisie wordt de werkelijkheid nog weer ingewikkelder. Wat we reality tv noemen is het toppunt van boerenbedrog, vooral als die boer ook nog een vrouw zoekt. De camera, en in dit geval de televisiecamera, schept de werkelijkheid, in plaats van hem op enige afstand te registreren. Moeten we reageren door de regisseur te ontslaan?

 

De Volkskrant meent van wel. Daar werd ongeveer een jaar geleden gebroken met een free-lance fotograaf omdat hij een nieuwsfoto met behulp van fotoshop zou hebben verfraaid. Diezelfde Volkskrant ziet er geen been in om op de advertentiepagina’s te liegen dat het barst. En het is zelfs zo dat de waarheid op de redactiepagina’s gefinancierd wordt met het geld dat die leugens in het laatje brengen. Begrijp me goed- ik heb niets tegen de Volkskrant. In tegendeel. Het blad helpt me om de wereld inzichtelijker te maken en mijn ochtenden te verhelderen. Ik breng dit alleen maar te berde om aan te tonen dat de werkelijkheid nogal complex is en dat de fotografie binnen die complexiteit een bijzondere rol speelt.

 

Echt. Echt niet. Echt wel. Echt niet. Echt wel. Enzovoort. Enzovoort.

 

Gelukkig is er ook fotografie die zich niet laat misleiden door het oppervlakkige laagje van de zichtbare werkelijkheid, maar die daar doorheen probeert te kijken. Alleen zulke fotografie kan kunst zijn. Want kunst is meer dan een standpunt bepalen, wachten tot het licht goed is en afdrukken. Kunst is ook aan de andere kant van de lens de wereld naar je hand zetten. Of zelfs op stelten.

 

 

Zoals literatuur een andere wereld vertegenwoordigt dan de journalistiek, zoals de speelfilm veel dieper in de complexe werkelijkheid kan doordringen dan de documentaire, die het uiteindelijk van de feiten moet hebben, zo beweegt zich ook de fotografie die kunst wil zijn, op een ander terrein dan de fotografie, die niet meer doet dan het vastleggen van het moment. Want kunst gaat over scheppen en niet over documenteren.

 

Schepper naast God. Dat is een heroïsche en ook enigszins overmoedige onderneming. Zolang de inspiratie je influistert wat je moet doen en dat wat je doet goed is, is er niets aan de hand. Echt gevaarlijk wordt het pas als de muse op hoge benen het atelier verlaat en je de wereld moet delen met wanhoop, twijfel en het gevoel dat je niets bent.

 

De jaren tachtig waren een goede tijd in Nederland voor de fotografie van de verbeelding, die toen geënsceneerde fotografie genoemd werd. Het werk was over de hele wereld te zien. In de loop van de jaren negentig echter sloeg het realisme terug. De tentoonstelling die ik nu open is één van de vele tekenen dat – die bleierne Zeit – voorbij is. De loden ernst, de neiging om altijd maar te roepen dat je al gek genoeg doet als je gewoon doet en de ergerniswekkende betweterij die samenhangt met een diep geworteld Protestantisme, maken weer plaats voor speelsheid en verbeelding. Met dank aan het Surrealisme. Maar vaak ook met dank aan de nieuwe technologische ontwikkelingen. Romantiek en techniek sluiten elkaar binnen het medium van de fotografie uitbundig in de armen. De mogelijkheden breiden zich uit tot in het oneindige. Via het computerscherm dringt de kosmos steeds dieper in de huiskamer door. Er staan ons nog heel wat wonderen te wachten.