Deleitosa stond in 1950 model stond voor A Spanish Village, de bekende Life-reportage van Eugene Smith. Het nummer van Life kwam uit in 1951, op één jaar na 60 jaar geleden. Zelf aanstormend fotojournalist met een sociale missie wilde Jan Banning weten hoe er het dorp anno 1987 aankeek tegen tegen de toenmalige reportage. Zou de naam Eugene Smith nog een belletje doen rinkelen? De meeste gefotografeerden waren dood, net als Smith zelf.

 

Deleitosa was de Amerikaan zeker niet vergeten, de man die een paar jaar na de rampzalige burgeroorlog hun dorp door het slijk haalde. De woede was nog steeds voelbaar. Deleitosa was door Smith te kijk gezet als een dorp vol armoedige middeleeuwers, vond men in het café, op straat, in het gemeentehuis. ‘ Alsof er niets positiefs te vinden was in Deleitosa. Waarom een naakt kind op de foto zetten? Ook al staat het op de achtergrond, wat heeft dat met ons dorp te maken? Alsof er geen geld voor kleren was. En waarom een man op een ezel fotograferen met een ploeg op zijn rug? Wat is dat voor een vertoning! Die ploeg had op de ezel gekund, de man ernaast! ‘

 

Jan Banning had het gewraakte nummer van Life bij zich met de reportage van Smith. De dorpelingen bladerden er wild doorheen, dat het antiquarische waarde zou kunnen hebben, kwam niet in ze op. Maar hoe ze ook bladerden, nergens was een foto te vinden van een man op een ezel met een ploeg op zijn rug. Ook andere foto’s waarover verontwaardigde verhalen de ronde doen, waren niet te vinden. De dorpsbewonders bleken het nummer van Life nooit te hebben gezien. De autoriteiten wel. Die hadden destijds hun misnoegen niet onder stoelen of banken gestoken over de manier waarop de inwoners van Deleitosa de wereld een inkijkje in Spanje hadden gegeven. Of dat ook tot represailles heeft geleid, is niet bekend, maar de houding van de autroriteiten zou wel eens kunnen verklaren waarom de inwoners zo’n negatieve herinnering hadden aan de reportage. Als El País in 1980 een herpublicatie uitbrengt, krijgen ze de foto’s voor het eerst onder ogen. Maar dan is de stemming allang gezet.

 

 

In mei 2005 vertrok Jan Banning naar Afrika om zelf een dorp te fotograferen. De NRC had hem gevraagd om voor het toenmalige M-magazine een reportage te maken over de alledaagse armoede in een doorsnee Afrikaans dorp. Na enig onderzoek veel het oog op Dickisoni in Malawi, 300 inwoners, waarvan tweederde kinderen, in 45 hutten. In september kwam de reportage in M-magazine te staan. Vijftig exemplaren werden naar Dickisoni gestuurd, iets meer dan één exemplaar per hut.

 

 

Twee maanden later was Jan Banning terug in Dickisoni, om verder te fotograferen voor een boek. In veel hutten zag hij foto’s terug die hij gemaakt had. Soms het hele M-magazine over Dicksioni in een plastic zak tegen de lemen muur van de hut geprikt. Opgeslagen op de pagina met de foto van de bewoner. Anderen koesterden een polaroidje dat hij had achtergelaten. Een zwartwit afdrukje dat hij een vrouw had gestuurd, zag hij naast een transistor-radio op de muur. Trots waren ze allemaal dat ze gefotografeerd waren. Heel anders dan de Spanjaarden zich voelden over de foto’s van Eugene Smith. De volksaard, de politieke situatie, de fotografische aanpak, nazorg?

 

 

Spanje was indertijd afgesloten van de wereld. Het ging gebukt onder een fascistisch regime. Met het toelaten van Smith dacht het regime de wereld een positiever beeld van Spanje te kunnen voorspiegelen. Deleitosa werd aangerekend, dat dat opzetje mislukt was.

Banning fotografeert de bewoners van Dickisoni op hun paasbest, ze poseren voor hun bezittingen in hun hut. De inwoners kregen de foto’s binnen een week na publicatie te zien.

 

 

Nu de vraag, moest Jan Banning de dorpelingen van Dickisoni verzoeken de sporen van zijn fotografische aanwezigheid weg te halen voor hij de camera pakte? Dat polaroidje weg uit het raam, de plastic zak met M-magazine van de muur? Een reportage-fotograaf moet toch onzichtbaar zijn? Nee, alsjeblieft niet. Niet weghalen die sporen. Hoe de Afrikaanse dorpsbewoners omgaan met foto’s die van ze gemaakt zijn, zegt minstens zoveel als de kleren die ze dragen, hoe ze poseren, hun schamele voorraden, de inrichting van hun hutten. Net zoals de herinnering die de bewoners van Deleitosa aan Eugene Smith bewaren, veel over hun dorp zegt. De onzichtbare fotograaf is een illusie. Hoe meer hij buiten beeld probeert te blijven, hoe minder objectief de foto’s worden.